|
JOALDUNAK
Ituren eta Zubietako ihauterietako pertsonaiak.
Galtza urdin, galtzerdi txuri eta albarkak. Ator txuri, azpiko gona
txuri eta ardi larruz osatzen da zanpantzarraren janzkera. Ardi
larrua herri bakoitzaren arabera da, Zubietakoak gerrialdean
bakarrik daramate, Iturengoak berriz, sorbaldak, bizkarra
eta gerriak estaltzen dute larru azalekin. Buruan TTunturra daramate,
Arrano lumak puntan eta koloredun zintekin apainduta dutelarik.
Eskuan izopoa (Zaldi buztanez eginiko makiltxoa) dute espiritu zitalak
alde eginarazteko.
Euskal Herriko ihauteririk zaharrenetakoak
direla ezin uka daiteke, gaur egun guregana iritsi diren gutxienekoak
direla ahantzi gabe.
Etnologoen iritzietan ihoal, zintzarri eta
abarren soinuez lurra esnarazi nahi zutela neguko loaren ondoren.
Kondairak batek dio sorginak alde eginarazteko erarik onena kanpai,
zintzarri eta ihoalen antzeko tresnekin dela. Behin batean sorgin
zital batek oso negu gogorra zela eta, eguzkia hiltzea erabaki zuen.
Erabakitzea eta egitea biak bat izan ziren. Gauzak horrela ikusirik
Ituren eta Zubietako gizonek, hango agure jakintsu batek errana,
ihoalak bizkarran jarri eta sorgina izkutatzen zen kobazuloarengana
jo zuten. Sorginak ihoalen zarata jasateko ezintazunean, ilargiraino
aldegin zuen ihoalak sortutako zarata saihesteko.
Egun ilargi beteko gauetan ilargian mugitzen
den puntu beltz bat ikus daiteke, sorgin zitala da, urtero ihoaldunek
egiten duten zarata dela kausa ezin itzuli dagoela.
Aitzinean ‘zanpanzarra’ soilik
gizonek osatzen dute. 90ko hamarkadatik aurrera, emakumeek naturaltasun
osoz joareak astintzeari ekin zieten.
Egun Euskal Herriko auzo eta herri desberdinetan joaldun taldeak
sortu dira. Zubieta eta Iturengoen kopiak dira (batzuk bertzeak
baino hobeak). Horregatik eztabaida sakon bat sortu zen desnaturalizazioa
ardatz zuena. Hala ere, egun ez du horrenbertze garrantzirik.
DONIBANEKO IHOALDUNAK
Iruñeko Donibane auzoan 1990 urtean Donibaneko Ihoaldunak taldea sortu zen helburu argi batekin: herri ihauteria bultzatzea auzoan. Nahiz eta ihauterietako ohitura izan, taldea urte osoan zehar emanaldiak Euskal Herri osotik egiten ditu.
Taldea auzoko jendearekin osatzen da eta beraien ilusio, esfortzu eta lanarekin hain gurea eta berezia den ohitura hau bizirik mantentzea lortu du.
|
